چهارشنبه 1 خرداد 1398   
 
اطلاعات جغرافیایی و آمار جمعیتی استانهای ایران
 

استان‌های ایران

 

استان‌های ایران عبارتند از: استان آذربایجان، اردبیل، اصفهان، ایلام، تهران، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، خراسان مرکزی، خوزستان، زنجان، سمنان، فارس، سیستان و بلوچستان، قزوین، کردستان، کرمان، کرمانشاه، گلستان، گیلان، لرستان، مازندران، مرکزی، هرمزگان، همدان، یزد، بوشهر و چهارمحال و بختیاری

استان آذربایجان شرقی
آذربایجان شرقی دارای وسعتی برابر
۴۵٬۴۹۱ کیلومتر مربع و مرکز آن شهر تبریز است. رود ارس حدود شمالی آن را با جمهوری های آذربایجان، ارمنستان و ایالت خود مختار نخجوان مشخص می کند.  سیمای طبیعی آذربایجان شرقی، از واحدهای کوهستانی و دره‌ها و جلگه‌های میان آن‌ها تشکیل یافته‌است. شمالی‌ترین و بزرگ‌ترین این واحدها رشته‌کوه قراداغ یا ارسباران می‌باشد. سهند با ۳۷۰۷ متر ارتفاع، یکی دیگر از واحدهای کوهستانی آذربایجان شرقی و تودهٔ آتش‌فشانی عظیمی است که قلل زیبای آن، مناظر جنوبی کلان‌شهر تبریز را به‌وجود می‌آورند. رشته‌کوه اربط یا تخت سلیمان نیز جنوبی‌ترین عارضهٔ توپوگرافیک استان می‌باشد که از دامنه‌های جنوبی سهند شروع شده و به سمت جنوب کشیده شده است.
تنوع شرایط اقلیمی و آب و هوا در مناطق مختلف آذربایجان شرقی، مشخصهٔ بارز وضعیت طبیعی آن است. استان از لحاظ اقلیمی تحت تأثیر آب و هوای مدیترانه‌ای قرار دارد، به‌طوری که قسمت عمده‌ای از آن را اقلیم «نیمه خشک سرد»، مناطقی از آن را اقلیم «نیمه مرطوب سرد» و قسمت دیگر را اقلیم «نیمه خشک معتدل» تحت تأثیر خود قرار داده‌است. جمعیت استان آذربایجان شرقی، بر اساس آمار آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران در سال
۱۳۸۵ خورشیدی، برابر با ۳٬۶۰۳٬۴۵۶ نفر است. اکثر مردم استان، آذربایجانی بوده و به زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند. همچنین اکثریت مردم آذربایجان شرقی را مسلمانان شیعه تشکیل می‌دهند. البته شمار قلیلی نیز از پیروان مذهب علوی یا اهل حق هستند.

استان آذربایجان غربی
استان آذربایجان غربی با احتساب دریاچه ارومیه حدود 43660 کیلومتر مربع مساحت دارد و مرکز آن شهر تاریخی ارومیه است. آذربایجان غربی یکی از مناطق کوهستانی کشور است و توپوگرافی متنوع و گسترده‌ای دارد. بر اساس ساختار طبیعی استان، اکوسیستم‌های ویژه‌ای از ترکیب گیاهان در سطوح مختلف پوشش گیاهی در اشکورهای مختلف توپوگرافی به وجود آمده است که اهم آن‌ها به شکل جنگل‌ها و مراتع خودنمایی میکنند. این استان عمدتاً تحت تاثیر جریان هوای مرطوب اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه است، ولی در برخی از ماه‌های زمستان، توده هوای سردی از اطراف شمال، هوای مدیترانه‌ای آن را متاثر کرده و موجب کاهش قابل توجه دما می‌شود.
برخی از مهمترین رودخانه‌های جاری در استان عبارتند از: زرینه رود (جغاتو)، سیمینه رود (تاتائو)، مهاباد رود، باراندوزچای، شهرچای، نازلوچای، زولاچای. جمعیت استان آذربایجان غربی طبق سرشماری سال
۱۳۸۵ - ۲٫۸۷۳٫۴۵۹ نفر می‌باشد. اکثر ساکنان این استان به طور عمده ترک آذری و کرد هستند. ولی اقلیت آشوری و ارامنه هم در استان مخصوصا در ارومیه مرکز استان ساکن هستند.

استان اردبیل
استان اردبیل یکی از استان‌های ایران است که در شمال غربی این کشور واقع شده است. مساحت این استان
۱۷۹۵۳ کیلومتر مربع و مرکز این استان شهر اردبیل است. چهار شهرستان این استان در طول 5/282 کیلومتر با جمهوری آذربایجان هم مرز هستند. در 159 کیلومتر از این مرز، رودهای ارس و بالهارود جریان دارند. در طول این مرز، استان اردبیل با جمهوری آذربایجان از دو نقطه اصلاندوز و بیله سوار ارتباط دارد. شهرستان اردبیل دارای چهار نوع آب وهوای مدیترانه ای گرم، مدیترانه ای معتدل، کوهستانی سرد و معتدل است. شهرستان اردبیل یکی از مناطق سردسیر ایران است و بین پنج تا هشت ماه از سال سرد است. قلۀ سبلان با ارتفاع 4880 متر در این استان قرار دارد.
جمعیت استان بر اساس سرشماری سال
۱۳۸۵ برابر یک میلیون و ۲۲۸ هزار نفر می‌باشد. اکثر ساکنان استان اردبیل را، آذری‌ها تشکیل می‌دهند که به‌زبان ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند. البته در پاره‌ای از نواحی شهرستان نمین در شرق استان، زبان‌های تاتی و تالشی نیز در بین مردم تکلم می‌شوند.

استان اصفهان
استان اصفهان با مساحتی حدود 105937 کیلومتر مربع در مرکز ایران و در جلگه سبز و خرم زاینده رود و دامنه کوههای زاگرس واقع شده است. ارتفاع متوسط آن از سطح دریا 1500 متر و کوههای آن از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد دارد. ارتفاع کوه صفه در جنوب شرق اصفهان به 2232 متر می رسد. کوه معروف به کرکس به ارتفاع 3350 متر به خط مستقیم در 50 کیلومتری شمال اصفهان واقع شده که اغلب پوشیده از برف است.
آب و هوای اصفهان معتدل و فصول چهار گانه آن منظم است، شمال اصفهان تا 90 کیلومتری باز و بادهای خنک شمالی از این طریق می وزد. جنوب و مغرب اصفهان، کوهستانی  و شمال و مشرق آن جلگه است به همین علت دارای اختلاف هوا و بارندگی است. متوسط میزان بارندگی در اصفهان حدود 100 تا 150 میلیمتر است.
مهمترین رودخانه ای که در مرکز فلات ایران جاری است، زاینده رود نام دارد که از ارتفاعات زردکوه بختیاری(کوهرنگ) سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی در حدود 360 کیلومتر از مغرب به مشرق منطقه اصفهان را آبیاری می کند و در 140 کیلومتری مشرق اصفهان در باتلاق گاو خونی فرو می رود. در آخرین سرشماری نفوس و مسکن کشور در سال 85 جمعیت استان اصفهان حدود چهار میلیون و 560 هزار نفر اعلام شد. مردم استان اصفهان اکثراً از مردم فارس هستند. ولی اقوام مختلف دیگری نیز در این استان ساکنند که به ترتیب جمعیت عبارتند از: بختیاری‌ها، لرها، ارمنی‌ها، ترک‌ها، گرجی‌ها، یهودی‌ها، کولی‌ها و عرب‌ها.

استان ایلام
استان ایلام با 19086 کیلومتر مربع، به علت زیبایی های طبیعی فراوانی که دارد، عروس زاگرس نام گرفته است. مرکز این استان شهر ایلام است. ناهمواری‌های استان ایلام از رسوبات دوران اول تا چهارم زمین شناسی به یادگار مانده اند؛ ولی شکل گیری آنها عموماً به دوران دوم و سوم زمین شناسی مربوط است. این کوهها چنان گسترده و فشرده اند که امکان شکل گیری دشتی آنها فراهم نشده است. شمال و شمال شرقی استان ایلام  کوهستانی و نواحی مغرب و جنوب غربی آن را اراضی پست و کم ارتفاع تشکیل داده اند. مهمترین ارتفاعات استان کبیر کوه و دینار کوه و مهمترین دشتهای آن دشت عباس و دشت مهران، دهلران است. از نظر اقلیمی استان به سه منطقه تقسیم میشود که عبارتند از:
 -  مناطق میانی که دارای آب و هوای معتدل است.
 -  مناطق کوهستانی شمال و شمال شرقی که دارای آب و هوای سردسیر با زمستانی طولانی است.
 -  مناطق جلگه ای غرب و جنوب غربی که دارای آب و هوای گرمسیری است.
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت استان ایلام در سال
۱۳۸۵ برابر با ۵۴۵۷۸۷ نفر بوده‌است. مردم این استان مانند سایر مناطق ایران زبان فارسی را می‌دانند. زبان‌های گفتاری رایج در میان آن‌ها، کردی فیلی، کردی کرمانجی، لکی، لری و عربی است.

استان بوشهر
استان بوشهر با مساحتی حدود 27653 کیلومتر مربع با خلیج فارس بیش از شش‌صد کیلومتر مرز دریایی دارد و از اهمیت سوق‌الجیشی و اقتصادی قابل توجهی برخوردار است. استان ‌بوشهر از نظر موقعیت‌ طبیعی‌ از دو قسمت‌ جلگه‌ای‌ و کوهستانی‌ تشکیل‌ شده‌ است‌. قسمت‌ جلگه‌ای‌ آن‌ در امتداد خلیج‌ فارس‌ کشیده‌ شده‌ است‌. اکثر شهرها و مراکز جمعیتی‌ استان‌ در محدوده‌ این‌ جلگه‌ها استقرار یافته‌اند. قسمت‌ کوهستانی ‌استان‌، از دو رشته‌ کوه‌ گچ‌ترش‌ و نوکند تشکیل‌ شده‌ که‌ در سراسر طول‌ استان‌ به ‌موازات‌ هم‌ امتداد یافته‌اند. به علت نزدیکی به استوا و کمی ارتفاع به طور کلی دارای آب و هوای گرم از نوع بیابان کناری است که در داخل استان گرم و خشک و در سواحل گرم و نمناک است. در این‌ استان‌ دو فصل‌ محسوس‌ وجود دارد؛ زمستان‌ نسبتا خنک‌ شامل‌ ماه ‌های‌ آذر، دی‌، بهمن‌ و اسفند و تابستان‌ گرم‌ و خشک‌ که‌ سایر ماه ‌های‌ سال‌ را در بر می‌گیرد. فصول‌ پاییز و بهار این‌ استان‌ بسیار زودگذر است‌.
استان بوشهر براساس سر شماری سال
۱۳۸۵ بالغ بر ۸۸۶٫۲۶۷ نفر جمعیّت دارد بیشتر مردم استان بوشهر به زبان فارسی وبا گویش محلی بوشهری تکلم می‌کنند. برخی از اهالی جزیره شیف و بنادر کنگان و عسلویه نیز به زبان عربی صحبت می‌کنند. بیشتر اهالی استان را پیروان اسلام تشکیل می‌دهند(اعم از شیعه یا سنی). اهل سنت بوشهر نیز بیشتر در قسمت‌های جنوبی استان زندگی می‌کنند. (به ویژه در شهرستان کنگان).

استان تهران
استان تهران حدود 18814 کیلومتر مربع وسعت دارد. مرکز آن و به علاوه پایتخت ایران، شهر تهران است. استان تهران در جنوب شرقی مرکز رشته‌ کوه‌های البرز که در شمال ایران از آذربایجان تا خراسان با جهت‌غربی- شرقی کشیده شده، قرار دارد. رشته‌ کوه‌های البرز به سه دیواره تقسیم می‌شود:
1. دیواره شمالی: ارتفاعات محدودی از این دیواره در استان تهران و بقیه آن در استان مازندران قرار دارد.
2. دیواره میانی: حد شمالی استان را تشکیل می‌دهد و مرتفع ‌ترین قسمت رشته‌ کوه‌های البرز مرکزی است. کوه دماوند و قله آن به ارتفاع 5671 متر در این قسمت قرار دارد. قله دماوند نهمین قله مرتفع دنیا به شمار می‌رود.
3 -دیواره جنوبی: سومین بخش از ارتفاعات مرکزی است که رودخانه‌های جاجرود و کرج آن را بریده و به سه قسمت جدا از هم تقسیم نموده است. این سه قسمت عبارتند از:
- کوه‌های لواسانات که بین دره‌های رود دماوند و جاجرود قرار دارند و در شمال به دره «رود لار» محدودند. دنباله این کوه‌ها در شرق جاده آب ‌علی به نام قره‌ داغ و دماوند تا دره حبله رود امتداد یافته‌اند.
- کوه‌های شمیرانات که بین سرچشمه‌ های جاجرود و کرج قرار دارند و بلندترین نقطه آنها قله توچال با ارتفاع 3943 متر است.
 - کوه‌های کهار که از غرب دره رودخانه کرج شروع شده و در جنوب طالقان رود به موازات آن ادامه دارند.

استان تهران را می‌توان به سه بخش اقلیمی زیر تقسیم کرد:
 اقلیم ارتفاعات شمالی: بر دامنه‌های جنوبی، بلندی‌های البرز مرکزی، در ارتفاعی بالای 3000 متر قرار گرفته و آب و هوایی مرطوب و نیمه‌مرطوب و سردسیر با زمستان‌های بسیار سرد و طولانی دارد. بارزترین نقاط این اقلیم، دماوند و توچال است. اقلیم کوهپایه‌: این اقلیم در ارتفاع دو تا سه هزار متری از سطح دریا قرار گرفته و دارای آب و هوایی نیمه مرطوب و سردسیر و زمستان‌هایی به نسبت طولانی است. آب‌علی، فیروزکوه، دماوند، گلندوک، سد امیرکبیر و دره طالقان در این اقلیم قرار دارند.
اقلیم نیمه ‌خشک و خشک: با زمستان‌های کوتاه و تابستان‌های گرم، در ارتفاعات کمتر از 2000 متر واقع شده است. هر چه ارتفاع کاهش می‌یابد،‌ خشکی محیط بیشتر می‌شود. ورامین، شهریار و جنوب شهرستان کرج در این اقلیم قرار گرفته‌اند. هوای تهران در مناطق کوهستانی دارای آب و هوای معتدل و در دشت، نیمه‌بیابانی است. تهران در مرز شرایط جوی بری و اقیانوسی قرار گرفته و تمایل آن به موقعیت بری بیشتر از وضعیت اقیانوسی است. جمعیت این استان در سال
۱۳۸۵، ۱۳٬۲۸۱٬۸۵۸ نفر بوده‌است.

استان چهارمحال ‌و ‌بختیاری
استان چهارمحال‌وبختیاری در بخش مرکزی رشته کوههای زاگرس بین پیش کوههای داخلی و استان اصفهان واقع شده است. همچنین مرکز استان (شهرکرد) با 2150 متر ارتفاع در میان مراکز استانها، بلندترین است (به همین سبب به بام ایران اشتهار یافته است). این استان دارای
۱۶ قله مرتفع با ارتفاع بیش از سه هزار و ۵۰۰ متر مربع می‌باشد و قله چهار هزار و ۵۴۸ متری زردکوه بختیاری در آن قرار دارد که مرتفعترین قله آن کلونجی نام دارد. ارتفاعات این استان سرچشمه سرشاخه‌های دو رودخانه دائمی زاینده رود و کارون می‌باشد. وسعت این استان در حدود 16533 کیلومتر مربع می‌باشد. 
به علت ماهیت کوهستانی مرتفع، که در مسیر بادهای مرطوب سیستمهای مدیترانه‌ای قرار داشته و موجب صعود و تخلیه بار این سامانه‌ها می‌گردد، این استان دارای بارش نسبتاً مناسب می‌باشد. غالبا در مناطق مرتفع نوع بارش به صورت برف می‌باشد و وجود ارتفاعات پوشیده از برف یکی از ویژگیهای اقلیمی این استان است. استان چهارمحال و بختیاری بدلیل دارا بودن ویژگیهای خاص جغرافیایی و توپوگرافی از لحاظ آب و هوایی متنوع بوده و اقلیم‌های متفاوتی در آن وجود دارد. بارشهای منطقه غالباً تحت تأثیر جریان‌های جوی مدیترانه و عمدتاً کم فشار سودان قرار دارد که از غرب و جنوب غرب وارد منطقه شده و به مدت
۸ ماه (مهر تا اردیبهشت) منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وجود رشته کوه زاگرس که عمود بر مسیر حرکت این جریان ها است، بارانهای شدید و سنگین را در منطقه باعث می‌شود. پربارش ترین بخش استان ارتفاعات غرب با متوسط بارش سالانه
۱۶۰۰ میلیمتر می‌باشد. سایر مناطق پربارش استان ارتفاعات سبز کوه با متوسط ۱۴۰۰ میلیمتر و ارتفاعات جنوب غرب استان با بارش ۹۰۰ میلیمتر می‌باشد. کم بارش ترین ناحیه استان نواحی شرقی و شمال شرقی با متوسط بارش سالانه ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیمتر است.
براساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1385 استان چهارمحال و بختیاری دارای 858 هزار نفر جمعیت بود. در این استان مردم شهرهای شهرکرد، بروجن و فرخ‌شهر و برخی دیگر مناطق به زبان فارسی و بختیاری صحبت می‌کنند. مردم شهرستانهای لردگان، اردل، کوهرنگ و فارسان به گویش بختیاری تکلم می‌کنند و گویش ترکی قشقایی نیز در برخی از شهرها و روستاها از جمله شهرهای سامان، بن، کیان و طاقانک رایج است.

استان خراسان جنوبی
این استان به مرکزیت شهر بیرجند با مصوبه مجلس شورای اسلامی و پس از تقسیم استان خراسان به سه استان، در سال
۱۳۸۲ ایجاد شد. مساحت این استان ۹۵٬۳۸۵ کیلومتر مربع است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت آن برابر با ۶۰۰٬۵۶۸ نفر می‌باشد. طبیعت خاص استان خراسان جنوبی دشت بزرگ لوت و چشم اندازهای زیبای آن در جنوب استان خراسان جنوبی است. این منطقه دارای آب و هوای نیمه معتدل و مرطوب با زمستان های سرد و تابستان های گرم است. میانگین بارش این استان به 250 میلی متر می رسد.

استان خراسان رضوی
استان خراسان رضوی با مساحت
۱۱۸۸۵۴ کیلومتر مربع و به مرکزیت شهر مشهد نیز با مصوبه دولت در سال ۱۳۸۳ خورشیدی و پس از تقسیم استان خراسان به سه استان ایجاد شد. افزودن واژه رضوی به نام این استان از سوی دولت کنونی، به افتخار وجود آرامگاه هشتمین امام از امامان شیعه به نام امام رضا علیه السلام در مرکز این استان صورت گرفته‌است. این استان بطور کلی دارای شرایط آب و هوایی معتدل و سرد کوهستانی است. تعداد کل جمعیت استان بر اساس آمار سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۸۵ تعداد ۵٬۵۹۳٬۰۷۹ نفر بود.

استان خراسان شمالی
به مرکزیت شهر بجنورد سومین استان تقسیم شده از استان خراسان در سال
۱۳۸۳ است. مساحت این استان ۲۸۴۳۴ کیلومتر مربع است. استان خراسان شمالی یکی از استانهای متنوع در زمینه آب و هوا است. مناطقی مثل بجنورد و شیروان معتدل کوهستانی، مناطقی مثل غرب شهرستانهای «مانه و سملقان» و «راز و جرگلان» معتدل و دارای جنگل به قسمی که قسمتی از پارک جنگلی سرسبز گلستان در این استان قرار دارد و مناطقی مثل جاجرم که کویری هستند. آب و هواهای مختلف این استان را تشکیل می‌دهند.
پوشش گیاهی این استان با توجه به آب و هوای به طرز چشمگیری متنوع و متغیر است. به طوری که در این استان جنگل‌های برگ ریز و ارس، کویر، مراتع ضعیف و بسیار قوی و انواع دیگری از پوشش گیاهی به فاصله کمی از هم مشاهده می‌شود. بلندترین قله استان سالوک نام دارد که ارتفاع آن نزدیک به
۳۰۰۰ متر است. از لحاظ زمین شناسی قسمتی از کوههای هزار مسجد در شرق استان قرار دارد و دو رشته کوه آلاداغ و کپه داغ که ادامه رشته کوه عظیم البرز هستند نیز در تشکیل عوارض زمین شناسی این استان دخیل اند. جمعیت این استان بر اساس سرشماری سال 1385، ۸۱۱۵۷۲ نفر می‌باشد.  اقوام ساکن در استان خراسان شمالی شامل فارس‏ها، کرمانجها، ترکها، ترکمنها و تاتها می‌باشند. زبانهای رایج نیز فارسی، کرمانجی و ترکی می‌باشد.

استان خـوزستان
استان خوزستان دارای مساحتی حدود 64236 کیلومتر مربع است و مرکز آن شهر اهواز است. از نظر عوارض طبیعی شمال و شرق خوزستان را سلسله جبال زاگرس فراگرفته است که ارتفاعات آن در جهت جنوب غربی کاهش می‌یابد، به‌طوری که در نواحی جنوب‌تر به صورت تپه ماهورهایی نمایان می‌شود. استان خوزستان را از نظر پستی و بلندی می‌توان به دو منطقه کوهستانی و جلگه‌ای تقسیم کرد. منطقه‌ کوهستانی در شمال و شرق استان قرار گرفته و منطقه جلگه‌ای آن از جنوب دزفول، مسجدسلیمان، رامهرمز و بهبهان آغاز شده و تا کرانه‌های خلیج‌فارس و اروند رود ادامه می‌باد. رودهای این استان شامل کارون، کرخه، دز، اندیمشک، هندیجان، جراحی، مارون و اروند جزو پرآب‌ترین رودهای ایران هستند.
استان خوزستان دارای آب و هوای مختلف است: آب و هوایی نیمه‌بیابانی که شهرهای آبادان، خرمشهر، ماهشهر، هندیجان، دشت‌آزادگان و نواحی دزفول، بهبهان، رامهرمز، شوشتر و نواحی شمال اهواز را در بر می‌گیرد.آب وهوای استپ گرم که نواحی شمال دزفول، بهبهان، رامهرمز، شوشتر و شمال اهواز را دربرمی‌گیرد. استان خوزستان تحت‌ تأثیر سه‌نوع باد قرار دارد: اولین باد، جریان سرد نواحی کوهستانی و دومین باد (شرجی)، جریان گرم و رطوبی از خلیج‌فارس است که به سوی جلگه می‌وزد. سومین‌باد یا باد سوم از عربستان می‌وزد و همیشه مقداری شن و خاک و رطوبت همراه دارد.
این استان با جمعیّت
۳٬۷۴۶٬۷۷۲ نفر در جنوب غربی ایران در جوار خلیج فارس و اروندرود قرار دارد و مرکز استخراج نفت ایران است. در سال ۱۳۰۸ خورشیدی نخستین چاه نفت ایران توسط گروهی بریتانیایی به سرپرستی ویلیام ناکس دارسی در شهر مسجد سلیمان در خوزستان حفر و نفت از آن استخراج شد. این چاه که به «چاه شماره یک» مشهور است، نخستین چاه نفت در جهان است که از آن در مقیاس صنعتی نفت استخراج شده، و اولین گام در تاسیس صنعت نفت ایران و شرکت نفت انگلوپرشین بوده‌است.

استان زنجان
استان زنجان که آن را  فلات زنجان نیز می نامند، در ناحیه مرکزی شمال غربی ایران واقع شده است. مساحت استان معادل 22164 کیلومتر مربع می‌باشد و مرکز آن نیز شهر زنجان است. استان مذکور از دو منطقه کوهستانی و جلگه ای  تشکیل یافته است. مناطق کوهستانی این استان اغلب دارای قله های مرتفع هستند و در نواحی شمالی شهرستان زنجان, بخش های مرکزی، طارم علیا، طارم سفلی، ماه نشان، ایلات قاقازان و در غرب و جنوب غربی آن، شهرستان خدابنده (قشلاقات افشار) قرار گرفته اند. سایر نقاط استان را مناطق جلگه ای یا دشت های آن در برمی گیرند. از نظر آب و هوایی فصل سرمای منطقه از اوایل آذر ماه با بارش برف های پیاپی که سراسر استان و به ویژه ارتفاعات را می پوشاند شروع می شود و معمولاُ تا اواخر فروردین ماه ادامه دارد.
رودهای مهم در این استان قزل‌اوزن، زنجان‌رود، ابهر رود (رود کبیر) است. رود قزل اوزن رودی جوشان وخروشان است و از کوههای کردستان سرچشمه گرفته و پس از توقفی در پشت سد منجیل نهایتا وارد دریای خزر می‌گردد. بلندترین نقطه استان در ارتفاعات تخت سلیمان (بیش از
۳۰۰۰ متر) و کمترین در قزل‌اوزن در گیلوان (بیش از ۳۰۰ متر) می‌باشد. طبق نتایج مقدماتی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 85‌ جمعیت استان زنجان، 956 هزار و 261 نفر است. زبان ترکی آذربایجانی زبان اکثریت اهالی استان زنجان است و همچنین زبان کردی و زبان تاتی و فارسی در برخی مناطق صحبت می‌شود.

استان سمنان
استان سمنان وسعتی برابر با
۹۷٬۴۹۱ کیلومتر مربع دارد و مرکز آن شهر سمنان است. استان سمنان به خاطر موقعیت جغرافیایی خود، دارای اقلیم بیابانی و نیمه بیابانی است. بخش‌ قابل‌ توجهی‌ از محدوده‌ استان‌ سمنان‌ در منطقه‌ کویری‌ قرار گرفته‌ است‌. کویر کهک‌ در جنوب‌ گرمسار و کویر حاج‌ علی‌ قلی‌ در جنوب‌ دامغان‌ از جمله‌ نواحی‌ کویری‌ با ارزش‌ استان‌ سمنان ‌هستند. آب‌ و هوای‌ استان‌ سمنان‌ در نواحی‌ کوهستانی‌ سرد، در دامنه‌ کوهها معتدل‌ و در حواشی‌ کویر گرم‌ است‌. آب‌ و هوای‌ شهر دامغان‌ به‌ علت‌ وزش‌ بادهای‌ شدید شمالی‌ و بارندگی‌های‌ ناشی‌ از بادهای‌ نواحی‌ گرگان‌ و مازندران‌ زمستان‌های‌ سرد و تابستان‌های‌ معتدل‌ دارد. شهر سمنان‌ تابستان‌های‌ گرم‌ و زمستان‌های‌ معتدل‌ دارد. آب‌ و هوای‌ شاهرود در قسمت‌های‌ شمالی‌ سرد و در قسمت‌های‌ مرکز معتدل‌ و در قسمت‌های‌ جنوبی‌ گرم ‌است‌. شهر گرمسار تابستان‌های‌ بسیار گرم‌ و زمستان‌های‌ نسبتاً سرد و بارانی‌ دارد و در ناحیه‌ صحرایی‌ و خشک‌ قرار دارد.
فضاهای‌ جنگلی‌ استان‌ عبارتند از: جنگل‌های‌ طبیعی‌ مشتمل‌ بر نواحی‌ جنگلی‌ حاشیه‌ شمالی‌ استان‌ که‌ادامه‌ جنگل‌های‌ کوهستانی‌ البرز است‌، جنگل‌های‌ ارس‌ دامنه‌های‌ جنوبی‌ رشته‌ کوههای‌ البرز که‌ درختان‌ متراکم‌و بلند دارد، جنگل‌های‌ کویری‌ که‌ در مناطق‌ چاه‌ جام‌ و خوار توران‌ از گونه‌های‌ تاغ‌ و گز بوجود آمده‌اند. جنگل‌های‌ دست‌ کاشت‌ که‌ شامل‌ پارک‌های‌ جنگلی‌ و فضاهای‌ سبز احداثی‌ هستند که‌ در اطراف‌ شهرها و مراکز جمعیتی‌ استان‌ ایجاد شده‌اند. از نظر ویژگی های جمعیتی در سال
۱۳۸۵، جمعیت استان ۵۸۹٬۷۴۲ نفر بوده است که تقریباً تمامی این جمعیت مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند.

استان فارس
استان فارس یکی از استانهای جنوبی کشور میباشد. وسعت استان فارس حدود 133 هزار کیلومتر مربع است. مرکز استان فارس شهر شیراز است. منطقه فارس یکی از قدیمیترین مراکز تمدن ایران است. فارس در کتیبه های هخامنشی به صورت پارسه و در نوشته های یونانی پرمیس آمده و معرب آن فارس است. آب و هوای فارس در شمال سردسیر, در نواحی مرکزی زمستانها معتدل و بارانی و تابستانهای گرم و خشک, و در جنوب و جنوب شرقی زمستانها معتدل و بارانی و تابستانها بسیار گرم میباشد. بلندترین قله فارس کوه بل واقع در جنوب شهر اقلید است که در تمام فصول گرم سال پوشیده از برف است.
جمعیت استان بر پایهٔ آخرین سرشماری در سال
۱۳۸۵ به تعداد ۴٬۳۳۶٬۸۷۸ نفر بوده است. زبان اکثریت مردم فارسی است اما عشایر ترک زبان (ایل قشقایی) به ترکی و عشایر عرب زبان (ایل عرب) به عربی صحبت میکنند. یکی از مناطق مهم عشایری ایران, استان فارس می‌باشد و بزرکترین ایل ایران (ایل قشقایی) با شش طایفه در فارس به کوچ روی ادامه می‌دهند. علاوه بر ایل قشقایی ایل خمسه و ایل محسنی و همچنین طوایف کوچکتری به زندگی عشایری خود در فارس ادامه می‌دهند.

استان سیستان و بلوچستان
استان سیستان و بلوچستان با وسعتی حدود 187502 کیلومتر مربع، در جنوب شرقی ایران قرار دارد. این استان پهناور در سمت شرق با کشور پاکستان 900 کیلومتر و با کشور افغانستان 300 کیلومتر مرز مشترک دارد؛ در قسمت جنوب با دریای عمان به طول تقریبی 270 کیلومتر مرز آبی دارد ناحیه سیستان هشت هزار و صد و هفده کیلومتر مربع، در قسمت شمالی این استان قرار دارد و حوزه مسطح و مسدودی است که از آبرفت‌های دلتای قدیمی و فعلی رود هیرمند تشکیل شده است. ناحیه بلوچستان به مساحت صدو هفتاد و نه هزار و سی‌صد و هشتاد و پنج کیلومتر مربع منطقه وسیع کوهستانی است که حد شمالی آن کویر لوت و حد جنوبی آن دریای عمان است. چندگانگی و تنوع مذهبی، گویش‌های مختلف و نمود تعلقات قومی و قبیله‌ای از دیگر ویژگی‌های اجتماعی این استان است.
شمال استان، برآمده از آبرفت‌های رودخانه هیرمند است، که بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین جهان را در خویش جای داده‌است. کوه خواجه تنها پشتهٔ بلندی می‌باشد که در منطقه مسطح سیستان خود نمایی نموده و نزد اهالی از قداستی خاص برخوردار است. دشت سیستان که در گروه اقلیم بیابانی میانه قرار دارد، بارشی کمتر از
۶۵ میلی متر را در سال دریافت می‌کند و میزان تبخیر در آن به بیش از ۵۰۰۰ میلی متر می‌رسد. این شرایط در مجموع باعث خشکی فیزیکی شدید محیط بوده و در سالهایی که میزان ورودی آب رودخانه هیرمند کاهش می‌یابد، خشکسالی‌های مخرب توسعه پیدا می‌کند. وزش بادهای ۱۲۰ روزه که از اواخر بهار تا پایان تابستان می‌وزد در تشدید نیاز و خشکی محیط موثر است.
جنوب استان که وسعت متنوع اش را با دریای عمان گره زده‌است. این وادی دارای طبیعتی کوهستانی می‌باشد. مناطق جنوبی استان با توجه به مجاورت با دریای عمان و بهره گیری از بادهای موسمی اقلیم متفاوتی دارند. بالا بودن میانگین دما و پایین بودن نوسانات آن از مشخصه‌های اساسی اقلیم منطقه‌است. وجود مخروط آتشفشانی تفتان با
۳۹۴۱ متر ارتفاع در شمال بلوچستان مرکزی، شرایط اقلیمی متنوع و جالبی را فراهم آورده‌است.  همچنین جمعیت استان بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385،  2405742 نفر بوده است.

استان قـزویـن
استان قزوین از استان‌های شمال غربی ایران است که مرکز آن شهر قزوین است. منطقه قزوین در سال
۱۳۷۵ از استان تهران جدا شد و به همراه تاکستان از استان زنجان تشکیل استان تازه‌ای به نام استان قزوین را داد. مساحت این استان حدود ۱۵٬۸۲۰ کیلومتر مربع است. این استان دارای دو ناحیه کوهستانی و دشتی می باشد. منطقه کوهستانی آن در شمال استان قرار دارد و دهستانهای الموت, رودبار و قسمتی از کوهپایه اقبال پشگلدره را در بر می گیرد. در همین ناحیه, بخشی از رشته کوه البرز از بخش شمال غربی و از استان گیلان به طرف جنوب غربی در داخل استان قزوین کشیده شده است.
سیالان و الموت دو قله از قله های معروف کوهستان های بخش غربی البرز  می باشند. آب و هوای شهر قزوین بخاطر هم جواری با رشته‌ کوه‌های البرز از ناحیه شمال در تابستان خنک و در زمستان سرد است. میزان بارش شهر قزوین سالانه
۳۰۲ میلی‌متر در سال است. آب و هوای قزوین در منطقه کوهستانی شمال آن در زمستان ها سرد و پر برف و در تابستان ها معتدل است. براساس نتایج سرشماری سال 1385 کشور، استان قزوین 1143200 نفر جمعیت دارد. این استان به لحاظ اجتماعی ترکیب قومی متنوعی دارد که شامل اقوام فارس، ترک، تات، و غیره است. این استان اصلی‌ترین منطقهٔ تات‌نشین ایران است و بیشتر تات‌ها در شهرستان تاکستان زندگی می‌کنند.

استان قم
استان قم دارای مساحتی حدود
۱۴۶۳۱ کیلومتر مربع است. مرکز این استان شهر قم است. آب و هوای قم در طبقه بندی اقلیمی کشور در زمره آب و هوای نیمه بیابانی (جزو اقلیم کویری و خشک) محسوب می‌شود چون نزدیک به منطقه بیابانی مرکز ایران است. تابستان‌های آن گرم و خشک و زمستان‌های آن کم و بیش سرد است. اختلاف دمای سالانه نسبتاً زیاد و در اغلب اوقات خشکی هوا غلبه دارد. علیرغم آب و هوای خشک و نیمه بیابانی این استان مناطق خوش آب وهوایی اطراف شهر قم وجود دارد که برخوردار از آب و هوای سرد کوهستانی بوده و محل مناسبی برای گذران تعطیلات و ایام گرم سال می‌باشد. جمعیت شهرستان قم در سال ۱۳۸۵ برابر با ۹۵۹,۸۵۲ نفر بوده‌است.

استان کردستان
کردستان با وسعتی معادل 28203 کیلومتر مربع در غرب ایران قرار دارد و مرکز آن شهر سنندج است. این استان که در دامنه‌ها و دشت‌های پراکنده سلسله جبال زاگرس میانی قرار گرفته است، 1438543 نفر جمعیت دارد که بیشتر آنها به شاخه های گوناگون زبان کردی تکلم می¬کنند. این استان منطقه‌ای کاملاً‌ کوهستانی است که از مریوان تا دره قزل‌اوزن و کوه‌ههای زنجان جنوبی در مشرق گسترده شده است. ناهمواری‌های این استان که تحت ‌عنوان ناحیه کوهستانی کردستان مرکزی بررسی می‌شود، مشتمل ‌بر دو بخش غربی و شرقی است. این دو قسمت از نظر شکل پستی و بلندی و جنس زمین متفاوتند. قسمت وسیعی از سنندج، مریوان و سرزمین‌های اطراف آنها تا جنوب کردستان بخش کوهستانی غربی را تشکیل می‌دهد.
در این ناحیه شعبه‌های رود قزل‌اوزن در شرق و شمال شرقی و رود سیروان در حنوب چهره زمین را به‌طور کامل تغییر داده‌اند. بخش کوهستانی شرقی، قسمت‌های شرقی سنندج را دربرمی‌گیرد و درحد فاصل ناحیه غربی و شرقی،‌ یک رشته از ارتفاعات آتشفشانی شمالی - جنوبی را به‌وجود می‌آورد. مرتفع‌ترین دشت این ناحیه «هوه‌تو» خوانده می‌شود که با دو هزار و دویست متر ارتفاع در شمال سنندج واقع شده است. بلندترین کوه‌‌های این ناحیه،‌ شاه‌نشین در شمال بیجار،‌ شیدا در مرکز و پنجه علی بین قروه و سقز است. استان کردستان به‌طور کلی تحت تأثیر دو جریان عمده هوای گرم و سرد قرار دارد و اقلیم‌های گوناگونی را به‌وجود می‌آورد.
اقلیم کردستان متاثر از توده های هوای گرم و مرطوب مدیترانه ای است که این توده ها موجب بارندگی هایی در بهار و ریزش برف در زمستانها شده است. این توده های هوایی که از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه با برخورد به ارتفاعات زاگرس بخش قابل توجهی از رطوبت را بصورت بارش های پراکنده برف و باران در این منطقه نشان میدهند. نفوذ توده‌های مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان و دریاچه زریوار تأثیر فراوانی در مرطوب و معتدل شدن هوای این ناحیه دارد. میزان رطوبت و بارش مناسب باعث ایجاد جنگل‌های انبوه بلوط و گونه‌های مختلف درختان جنگلی شده است. بیشترین میزان بارش جوی در ناحیه غربی استان (شهرهای بانه و مریوان) حدود هشتصد میلی‌متر در سال و کمترین میزان بارندگی آن در ناحیه شرقی حدود چهارصد میلی‌متر در سال است.

استان کرمان
استان کرمان در جنوب شرقی ایران واقع شده و مرکز آن شهر کرمان است. مساحت این استان در حدود 175069 کیلومتر مربع می‌باشد و جمعیت این استان طبق سرشماری سال
۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۵۱۵٬۱۱۴ نفر بوده‌است. ارتفاعات این استان از رشته کوه‌های مرکزی ایران چین خوردگی‌های آتشفشانی آذربایجان شروع می‌شود و تا بلوچستان امتداد دارد و دنباله آن چندین بار در فلات مرکزی به وسیله حوزه‌های پست داخلی و کویر قطع می‌شود. رشته کوه‌های مرکزی در این منطقه دشت‌های وسیع استان را از یکدیگر جدا می‌سازند. این کوه‌ها به طور کلی 2 رشته عمده هستند که از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده‌اند و مهم ترین آن رشته کوه‌های بشاگرد کوهبنان است.
این رشته کوه‌ها دنباله کوه‌های جندق و بیابانک هستند که تا کرمان و بم گسترش یافته‌اند. رشته دوم کوه‌هایی هستند که از یزد تا کرمان و چال جازموریان کشیده شده‌اند و به موازات رشته اول امتداد دارند. استان کرمان دارای آب و هوای متنوعی است. مثلاً در قسمت‌های شمالی که نزدیک کویر است، آب و هوای خشک و کویری و در قسمت جنوبی آب و هوایی معتدل و دلپذیر دارد. بیشتر نقاط شهر کرمان با کوه احاطه شده‌است. کرمان شب‌های زمستانی بسیار سردی دارد. کوه‌های جوپار و پلوار و جفتان در جنوب و جنوب شرق کرمان در تمام طول سال برف دارند. متوسط مقدار باران در طول سال در کرمان معادل
۱۳۵ میلی متر است. به دلیل نزدیکی کرمان به کویر لوت، این شهر در تابستان گرم و در بهار دارای طوفانهای شن می‌باشد، ولی بطور کلی آب و هوای این شهر به نسبت خنک است.

استان کهگیلویه و بویر احمد
کهگیلویه و بویراحمد. مرکز آن شهر یاسوج است و با مساحتی حدود
۱۶هزار و ۲۴۹ کیلومتر مربع، سرزمینی نسبتاً مرتفع و کوهستانی است. حدود سه چهارم مساحت منطقه از ارتفاعات و تپه ماهورها تشکیل شده است. دشتها تنها یک چهارم مساحت را تشکیل می دهند. بلندترین نقطه در این استان قله ی دنا واقع در شهرستان دنا با ارتفاع 4409 متر و پست ترین نقطه ی آن چره زن در جنوب غربی بی بی حکیمه در شهرستان گچساران می باشد که 197 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. کوههای این استان از رشته کوههای زاگرس به شمار می روند که در شمال با داشتن یخچال های طبیعی سرچشمه رودهای پرآب هستند.
آب و هوای استان: بدلیل کوهستانی بودن و امتداد این کوهها از شمال غربی به جنوب شرقی و بلندی آنها، همچون سدی در مقابل توده های فعال جوی مقاومت می‌کنند. از این رو در تنوع آب و هوایی استان مؤثر واقع شده اند و دو نوع آب و هوای سردسیری و گرمسیری به وجود آمده است.
ناحیه ی سردسیر: این ناحیه تقریباً نیمی از کل مساحت استان را در بر گرفته است و قسمت شمال و شرق استان را به خود اختصاص داده است. در این ناحیه میزان بارش برف و باران زیاد بوده و از جنگل های انبوه بلوط، بنه، کیکم، بادام، و سرو کوهی پوشیده شده است. میزان بارندگی در این ناحیه بین 540 تا 884 میلی متر می باشد.
ناحیه گرمسیری: این ناحیه بیش از نیمی از کل مساحت استان را در بر گرفته است. در جنوب و غرب استان واقع شده و در مسیر وزش بادهای گرم خوزستان قرار دارد. در تابستان آب و هوای گرم و خشک دارد. و میزان بارندگی در آن کم است. در فصل های پائیز و زمستان آب و هوای ملایم بهاری دارد و سبب می شود سرتاسر منطقه از گل و گیاه پوشیده شود. متوسط میزان بارندگی در ناحیه گرمسیری بین 300 تا 420 میلی متر است.
به علت وجود مناطق مرتفع و وزش بادهای مرطوب هر دو منطقه ی سردسیر و گرمسیری از میزان بارندگی خوبی برخوردارند. این بارندگیها باعث به وجود آمدن رودهای متعددی در این استان شده اند. مهمترین رودهای کهگیلویه و بویراحمد عبارتند از: رود مارون، رود بشار که به نام های گرم، خرسان، و نهایتا کارون مشهور است و از ارتفاعات یاسوج سرچشمه می گیرد. جمعیت کهگیلویه و بویراحمد بر پایه سرشماری مرکز آمار ایران در سال
۱۳۸۵ برابر با ۶۳۴،۲۹۹ نفر بوده است. یکی از مهمترین اقوام ساکن در این استان را لرها تشکیل می دهند که به زبان لری نیز صحبت می¬کنند.

استان کرمانشاه
استان کرمانشاه در غرب ایران واقع شده‌است. شهر کرمانشاه مرکز استان کرمانشاه می‌باشد و وسعت این استان 24998 کیلومتر مربع است. استان کرمانشاه ناحیه‌ای کوهستانی است که بین فلات ایران و جلگه بین‌النهرین قرار گرفته و سراسر آن را قله‌ها و ارتفاعات سلسه کوه‌های زاگرس پوشانده‌اند و در محدوده این استان به صورت مجموعه‌ای از رشته‌کوههای موازی پدیدار گشته که دشتهای مرتفع کوهستانی درمیان آنها شکل گرفته و بستر گذرگاه‌های مهم زاگرس را به وجود آورده است. کوههای عمده شهرستان عبارتند از بیستون، پرآو که در شمال شرقی شهر کرمانشاه قرار دارند و سفید کوه که در جنوب شرقی شهر واقع شده ‌است.
کوه پراو بلندترین قله شهر کرمانشاه با
۳۳۵۷ متر از سطح دریا کوهی است که همواره پوشیده از برف است. غار پرآو که شهرت جهانی دارد یکی از بزرگترین غارهای دنیاست و در کوه پرآو واقع شده‌است. مهمترین رودخانه‌های کرمانشاه عبارتند از قره‌سو، آبشوران و چم‌بشیر.  کرمانشاه را از دید گوناگونی آب و هوائی و قومی و مذهبی هندوستان ایران لقب داده‌اند چرا که از لحاظ آب و هوایی دارای چهار فصل در یک زمان است. شهر کرمانشاه دارای اقلیم معتدل کوهستانی است. جمعیت این استان بنا بر برآوردهای سال 1385 خورشیدی ۱٬۹۰۲٬۷۶۰ نفر است و اکثریت آنها کرد و مسلمان می¬باشند.

استان گـلستان
استان گلستان از استان‌های شمالی ایران است که مرکز آن شهر گرگان است. مساحت این استان بالغ بر 74/
۲۰۴۳۷ کیلومتر مربع است. استان گلستان از نظر ناهمواری به سه ناحیه زیر تقسیم می‌شود:
• ناحیهٔ کوهستانی: این ناحیه از ارتفاع
۵۰۰ متری تا بیش از ۳۰۰۰ متر را در بر گرفته و پوشیده از گونه‌های جنگلی و مرتعی است.
• ناحیهٔ کوهپایه‌ای: این ناحیه شامل تپه‌های کوچک بادرُفت، تپه‌ماهورها و بدبوم‌ها است که پوشیده از اراضی جنگلی هستند.
• ناحیه جلگه‌ای و اراضی پست: ارتفاع این ناحیه در حاشیه دریای مازندران و خلیج گرگان پایین‌تر از سطح دریای آزاد و به تدریج به سمت شرق به ارتفاع افزوده می‌شود. این منطقه محل استقرار شهرها و اکثر روستاهای استان است. به لحاظ تراکم جمعیت، اراضی کشاورزی، صنایع، دامپروری از اهمیت بسزایی برخوردار است.
بخش بیشتر استان گلستان آب‌وهوای معتدل مدیترانه‌ای دارد ولی جلگهٔ گرگان به لحاظ مجاورت با صحرای ترکمنستان، دوری از دریا و کاهش ارتفاعات، آب و هوای نیمه بیابانی و گرم دارد. دو شهر رامیان و گرگان دارای بیشترین بارندگی سالیانه هستند. جنگلهای مرطوب دامنه‌های شمالی البرز در مشرق به جنگلهای مینودشت و گلستان می‌رسد. قله چالویی شاه‌کوه از مهم‌ترین قله‌های استان گلستان و ارتفاع آن
۳۷۵۰ متر است. مراتع عمدهٔ قشلاقی استان در جلگه گرگان است که بین رودخانه گرگان و مرکز ترکمنستان قرار دارند. جمعیت استان بر اساس سرشماری  سال 85 حدود ۱٫۶۵۰٫۰۰۰ نفر بوده‌است که در این میان ترکمن ها از مهمترین اقوام ساکن در این استان هستند.

استان گیلان
استان گیلان با مساحت 14711 کیلومتر مربع در میان رشته کوههای البرز و تالش در شمال ایران جای گرفته است و مرکز آن شهر رشت است. این استان شامل بخشهای شمال غربی رشته کوه البرز و بخش غربی کرانه‌های جنوبی دریای خزر می‌باشد. طبیعت گیلان سرسبز و پوشیده از جنگل و دارای آب و هوای معتدل و مرطوب است. آب و هوای گیلان، معتدل مدیترانه ای و ناشی از آب و هوای کوهستانی البرز و دریای کاسپین است. همچنین، به علت فراوانی نزولات جوی در گیلان، شهر رشت را شهر باران می‌نامند. آب و هوای این استان، از رطوبت زیادی برخوردار است.
رشته‌کوه البرز، با ارتفاع متوسط
۳۰۰۰ متر، همانند دیواری در باختر و جنوب آن کشیده شده‌است. بلند مرتبه ترین ارتفاع گیلان، کوه سماموس، واقع در شهرستان رودسر است گیلان، جز از طریق دره منجیل، راه زمینی دیگری به فلات ایران ندارد. گیلان، از طریق چابکسر با استان مازندران و از طریق آستارا با جمهوری آذربایجان، راه زمینی دارد. رود سفید تمشک که بین چابکسر و رامسر جاری است،‌ آن را از استان مازندران جدا می کند.
جمعیت این استان، طبق آخرین سرشماری، در سال
۱۳۸۵ خورشیدی، حدود ۲٬۶۰۰٬۰۰۰ نفر بوده‌است. زبان گفتاری بیشینهٔ مردم گیلان، گیلکی است. حدود سه میلیون نفر گیلکی را به عنوان زبان اول یا دوم گپ‌می‌زنند. نواحی باختری و شمال باختری گیلان، تالشی‌ زبان است و گویش رودباری در جنوب گیلان (به ویژه در شهرستان رودبار) استفاده می¬شود.

استان لـرستان
لرستان یکی از استان‌های غربی ایران است که ۲۸٫۲۹۴ کیلومتر مربع مساحت دارد. لرستان سرزمینی کوهستانی است و غیر از چند دشت محدود، سراسر آن را کوههای زاگرس پوشانده‌است. اشترانکوه با چهار هزار و پنجاه متر ارتفاع بلندترین نقطه استان لرستان است. استان لرستان دارای آب و هوای متنوع است. در زمستان، هنگامی که در شمال لرستان برف و کولاک و سرمای شدید جریان دارد، قسمت‌های جنوبی آن از هوای مطبوع و بارانی برخوردار است. بخشهای غربی مانند سفیدکوه نسبت به قسمتهای شرقی، یعنی دورود و الیگودرز، نزولات جوی بیشتری دارد.
تنوع آب و هوایی در شهر های استان بوضوح مشاهده می شود بطوری که خرم آباد از اعتدال زمستانی و گرمای تابستانی، بروجرد از سرمای زمستانی و اعتدال تابستانی، و الیگودرز از آب وهوای بسیار سرد در زمستان و معتدل در تابستان برخوردار است. جمعیت استان در سرشماری سال
۱۳۸۵ بالغ بر ۱٫۷۱۶٫۵۲۷ نفر گزارش شده‌است. اکثر جمعیت استان را طایفه‌ها و تیره‌هایی از قوم ایرانی لر تشکیل می‌دهند که گویش ایشان لری است.

استان مازندران
مازندران استانی در شمال ایران و در کرانه‌های جنوبی دریای کاسپین می‌باشد که
۲۳٬۷۵۶ کیلومتر ‌مربع مساحت دارد. مرکز این استان شهر ساری است. قله دماوند مرتفع ترین قله ایران در مازندران و در شهرستان آمل قرار دارد. طبیعت‌ استان‌ مازندران‌ تحت‌ تأثیر عرض‌ جغرافیایی‌، سلسله‌ جبال‌ البرز، ارتفاع‌ از سطح‌ دریا، دوری‌ و نزدیکی‌ به‌ دریا، بیابان‌های‌ جنوبی‌ ترکمنستان‌، وزش‌ بادهای‌ محلی‌ و ناحیه‌ای‌ و پوشش‌ گیاهی‌ و جنگلی‌ قرار دارد. به‌ همین‌ جهت‌ آب‌ و هوای‌ مازندران‌ در کانون‌های‌ مختلف‌ جغرافیایی‌ متفاوت‌ و گوناگون‌ است‌ و انواع‌ آن‌ عبارتند از: آب‌ و هوای‌ معتدل‌ خزری‌، که‌ تابستان‌های‌ گرم‌ و مرطوب‌ و زمستان‌های‌ معتدل‌ و مرطوب‌ دارد.
آب‌ و هوای‌ معتدل‌ کوهستانی‌، که‌ زمستان‌های‌ سرد با یخبندان‌ و تابستان‌های‌ معتدل‌ و کوتاه‌ دارد. آب‌ و هوای‌ سرد کوهستانی‌، که‌ یخبندان‌های‌ طولانی‌ و زمستان‌های‌ سرد و تابستان‌های‌ کوتاه‌ و خنک‌ دارد. ریزش‌های‌ جوی نواحی‌ کوهستانی‌ غالباً به‌ صورت‌ برف‌ است‌ که‌ تا اواسط‌ دوره‌ گرما نیز دوام‌ می‌آورد. جمعیت استان بر اساس سرشماری سال 1385،
۲٬۸۹۳٬۰۸۷ نفر بوده است. زبان اکثریت مردم مازندران مازندرانی است، ولی بیشتر مردم مازندران با زبان فارسی نیز آشنایی دارند.

استان مرکزی
استان مرکزی با مساحتی معادل 29530 کیلومتر مربع تقریباُ در مرکز ایران قرار دارد و مرکز آن شهر اراک است. استان‌ مرکزی‌ دارای‌ آب‌ و هوای‌ نیمه‌ بیابانی‌، معتدل‌ کوهستانی‌ و سرد کوهستانی‌ است‌. این‌ استان‌ تحت‌ تأثیر جریان‌ فشار زیاد آسیای‌ مرکزی‌، برف‌ و سرمای‌ زیاد، جریان‌ فشارهای‌ اقیانوس‌ هند همراه‌ با طوفان‌های ‌گرد و خاک‌، جریان‌ اقیانوس‌ اطلس‌ و دریای‌ مدیترانه‌ همراه‌ با رطوبت‌ و باران‌ قرار دارد. به‌ علت‌ تنوع‌ آب‌ و هوایی‌، میزان‌ رطوبت‌ هوا و باران‌ نیز در شهرستان‌های‌ استان‌ متفاوت‌ است‌. ریزش‌های‌ جوی‌ در مناطق‌ کوهستانی‌، اغلب‌ به‌ صورت‌ برف‌ و در مناطق‌ کم‌ ارتفاع‌ بیشتر به‌ صورت‌ باران‌ ظاهر می‌شود. شمال‌ استان‌ در ناحیه‌ سربند جزو کم‌ باران‌ترین‌ نواحی‌ و ارتفاعات‌ شازند در جنوب‌ غرب‌، از پر باران‌ترین‌ مناطق ‌استان‌ به شمار می‌آیند.
جمعیت استان طبق آخرین سرشماری نفوس و مسکن در سال
۱۳۸۵ بالغ بر ۱۳۲۶۸۲۶ بوده‌است. بیشتر مردم استان مرکزی به زبان فارسی سخن می‌گویند. همچنین در شهر دلیجان مردم به زبان راجی حرف می‌زنند که ریشه در زبان مادی دارد. قبل از ورود اسلام به ایران اهالی این منطقه پیرو دین زرتشتی بودند و وجود آتشکده‏های گوناگون مانند آتشکوه وره در آشتیان و آتشکده خورهه در محلات و آتشکده برزو در راهجرد شاهد این مدعاست.هم اکنون اهالی استان مرکزی اکثرا مسلمان و شیعه هستند و مسیحیان ارمنی و زرتشتیان و عده‏ای کم از کلیمیان از اقلیتهای مذهبی این استان هستند.

استان هرمزگان
استان هرمزگان با وسعت 8/68475 کیلومتر مربع، در جنوب ایران و در شمال تنگه هرمز قرار دارد. کرانه‌های این استان در شرق بر دریای عمان و در غرب بر خلیج فارس قرار دارند. تنگه هرمز، یکی از حساس‌ترین و حیاتی‌ترین گذرگاه‌های آبی عصر حاضر، در قلمرو سیاسی این استان قرار دارد.. همچنین چهارده جزیره کوچک وبزرگ به نام‌های ابوموسی، بنی فرور، تنب بزرگ و کوچک، سیری، شتور، فرور، کیش، لاوان، قشم، لارک، هرمز، هندورابی و هنگام در محدوده آب‌های ساحلی این استان قرار دارند.
بخش عمده‌ای از مساحت این استان را مناطق کوهستانی در برگرفته‌اند. کوه‌های این منطقه ادامه رشته کوه‌های زاگرس‌اند که به تدریج از شمال شرقی به جنوب شرقی امتداد می‌یابند. با توجه به مشخصات اقلیمی و استقرار استان هرمزگان در منطقه فوق حاره‌ای، گرمی هوا مهم‌ترین پدیده مشهود اقلیمی آن است. استان هرمزگان از مناطق گرم و خشک ایران است و اقلیم آن تحت تأثیر آب و هوای نیمه‌بیابانی و بیابانی قرار دارد. هوای نوار ساحلی در تابستان‌ها، بسیار گرم و مرطوب است و گاهی نیز دمای آن از پنجاه و دو درجه سانتی‌گراد تجاوز می‌کند.. از ویژگی‌های آب و هوایی استان هرمزگان، یک فصل طولانی گرم و یک فصل کوتاه خنک است. فصل گرم همراه با هوای شرجی نه ماه به درازا می‌کشد. نزولات‌ جوی‌ استان‌ اندک‌است‌. رطوبت‌ نسبی‌ در نواحی‌ ساحلی‌ بسیار بالاست و بین بیست تا صد در صد نوسان دارد.
جمعیت استان براساس سرشماری سال 1385، تعداد 1403674 نفر بوده است. زبان مردم هرمزگان عموما لهجه های گوناگون گویش بندری است که از زیر شاخه های زبان فارسی و لری است که دارای پیوندهایی با زبان مردم لارستان استان فارس میباشد. ونیز در نواحی غربی و جزایر ایرانی خلیج فارس زبان عربی رایج است،همچنین در نواحی شرقی مانند جاسک زبان بلوچی رواج دارد.

استان همدان
استان همدان با مساحت حدود 20هزار کیلومتر مربع جزو استانهای غربی ایران است و مرکز آن نیز شهر همدان است. این استان منطقه ای است مرتفع. بلندترین نقطه استان همدان، قله الوند با ارتفاع 3574 متر است. کوهستان الوند که از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است جزو پیشکوه های داخلی زاگرس است. این کوه در جنوب و غرب شهر همدان قرار گرفته است و توده ای از سنگ گرانیت است. به طور کلی‌ مناطق‌ مرتفع‌ استان‌ آب‌ و هوای‌ سرد کوهستانی‌ و مناطق‌ جنوبی‌ آن‌، آب‌ و هوای‌ معتدل‌ کوهستانی ‌دارد. دشت‌های‌ وسیع‌ شمال‌ و شمال‌ شرقی‌ استان‌ در مسیر بادهای‌ شدید می‌باشند. توده‌های‌ هوا به‌ راحتی ‌این‌ نواحی‌ را تحت‌ تاثیر قرار می‌دهند. در استان‌ همدان‌ وزش‌ باد تقریباً در تمام‌ ماههای‌ سال‌ ادامه‌ دارد.
براساس سرشماری سال 1385 نفوس و مسکن کشور، استان همدان  1,703,267 نفر جمعیت دارد. در استان همدان زبان‌ها و گویش‌های گوناگونی رایج است که فارسی، ترکی، لری، لکی و کردی از مهم‌ترین آن‌ها به‌شمار می‌روند. فارس‌ها بیش‌تر ساکنان مرکز استان را تشکیل می‌دهند و از قدیمی‌ترین مردم این منطقه محسوب می‌شوند که از دوران مادها در این سرزمین اسکان یافته‌اند.

استان یزد
استان یزد در مرکز ایران در قلمرو سلسله جبال مرکزی ایران قرار دارد و  مرکز آن شهر یزد است. این استان در حدود 72156 کیلومتر مربع وسعت دارد. یزد منطقه‌ای خشک و بیابانی است. اقلیم‌ استان‌ یزد به‌ دو علت‌ اساسی‌ خشک‌ است‌. اول‌ آنکه‌ بر روی‌ کمربند خشک‌ جهانی‌ واقع‌ شده‌ و دیگر آنکه‌ از دریاهای‌ آزاد عمان‌ و خلیج‌فارس‌  و دریاچه‌های‌ داخلی‌ و بادهای‌ رطوبت‌زای‌ دریایی‌ بسیار دور است‌. عامل‌ مهم‌ اعتدال‌ نسبی‌ آب‌ و هوای‌ یزد که‌ قابلیت‌ زیست‌ نسبتاً مناسبی‌ به‌ آن‌ بخشیده‌ است‌، ارتفاعات ‌مهمی‌ است‌ که‌ در اطراف‌ آن‌ پدید آمده‌ و به‌ طور موضعی‌ در بهبودی‌ هوای‌ استان‌ اثر می‌گذارند و لذا مناطقی‌ با ارتفاع‌ بیش‌ از 2500 متر از اعتدال‌ و رطوبت‌ نسبی‌ بیشتری‌ برخوردار هستند.
شیر کوه‌ که‌ مانند دیواری ‌قسمت‌های‌ مرکزی‌ استان‌ را از بخش‌ غربی‌ آن‌ (چاله‌ ابرقو) جدا می‌کند، همواره‌ از برف‌ و یخ‌ پوشیده‌ شده‌ و در تامین‌ آب‌ شهرهای‌ یزد، تفت‌ و مهریز نقش‌ مهم‌ و اساسی‌ دارد. به‌ استثنای‌ منطقه‌  کوهستانی ‌شیر کوه‌، سایر نقاط‌ استان‌ یزد اقلیم‌ گرم‌ و خشک‌ و بیابانی‌ دارد که‌ از غرب‌ و جنوب‌ غربی‌ به‌ طرف‌ شمال‌ شرقی ‌و شرق‌ خشک‌تر می‌شود. یزد به معنی پاک و مقدس است و شهر یزد نیز به مفهوم شهر خدا و سرزمین مقدس است. جمعیت استان بر اساس سرشماری سال 85 بیش از 990000 نفر می باشد. همچنین ذکر این نکته ضروری است که گروه بزرگی از زرتشتیان ایران در استان یزد زندگی می‌کنند.

منابع
1. آمار جمعیت استان¬ها بر طبق آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 در پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران.
2. ایرانشناسی، تنظیم از بهدا فرهنگ، سایت ایراس، 28 بهمن 1385.
3. اطلس جغرافیایی استان‌های ایران؛ تهران: مؤسسه گیتاشناسی،
۱۳۸۳.
4. درگاه ملی آمار
5. معرفی استان، پایگاه اینترنتی استانداری اردبیل
6. مشخصات عمومی استان‌ها براساس تقسیمات کشوری در پایان اسفند
۱۳۸۵ (فارسی). درگاه ملی آمار.
7. پایگاه اینترنتی استانداری زنجان
8. خبرگزاری فارس (آرشیو)
9. پایگاه اینترنتی استانداری سیستان و بلوچستان
10. سایت شهرداری کرمان
11. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا)
12. پایگاه اینترنتی آتالند
13. پایگاه اینترنتی بانک ملی ایران
14. پایگاه اینترنتی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران
15. پایگاه اینترنتی استانداری استان مرکزی
16. پایگاه اینترنتی سازمان صنایع و معادن استان هرمزگان
17. وب سایت ایران زمین
18. مدیریت حج و زیارت استان یزد
19. پایگاه اینترنتی تبیان
20. پایگاه اینترنتی صدا و سیمای استان قزوین
21. پایگاه اینترنتی ادارۀ کل هواشناسی استان چهارمحال و بختیاری
22. پایگاه اینترنتی اداره کل تعاون استان خراسان رضوی

 
آمار مراجعات
  مهمان :   4
  عضو :   0

آمار این صفحه
  امروز :   1
  دیروز :   1
  کل مراجعات :   11062