چهارشنبه 1 آبان 1398   
 
الزام اختصاص شماره ملی و کدپستی

شهرستان جویبار یکی از شهرستانهای مرکزی استان مازندران است. با ۶/۲ درصد جمعیت مازندران تا چند سال گذشته بخشی از شهرستان قائمشهر محسوب می‌شده‌است. مرکز این شهرستان شهر جویبار است.

مختصات جغرافیایی آن ۴۷،۵۲ تا ۵۸،۵۹،۵۲ طول شرقی از نصف النهار مبدا و ۳۳،۳۶ تا ۴۷،۳۶ عرض شمالی است. حدود آن از شمال به دریای مازندران از جنوب به شهرستان قائمشهر از شرق به شهرستان ساری واز طرف غرب به شهرستان بابلسر می‌رسد.

رودخانه سیاهرود از میان این شهرستان عبور کرده و به دریای خزر می‌ریزد.

 

وضعیت تاریخی شهرستان جویبار

آثار و شواهد مکتوبی که بتواند از ساکنین اولیه شهر جویبار فعلی اطلاعاتی به ما بدهد وجود ندارد. اما در مورد سکونت، زندگی و تمدن در مازندران، از بررسیهای تاریخی و باستانی بعمل آمده معلوم شد که شرایط زندگی انسانهای دوره پارینه سنگی میانه و پارینه سنگی جدید در این استان نیز دیگر مناطق فلات ایران بوده است.سابقه سکونت در منطقه مازندران به حدود 10000 سال پیش می‌رسد ودر قرن اول هجری قمری قسمت اعظم منطقه تحت سکونت قرار گرفت. منطقه جویبار را هم باید در همین چار چوب بررسی و انتظار داشت که در اینجا نیز حیات بشری و سکونتگاههای انسانی وجود داشته باشد اما هنوز کاوشهای باستانشناسی در اینجا انجام نگردیده است.

تاریخچه شهر

طبق شواهد تاریخی سابقه جویبار به دوره شاه عباس صفوی بر می گردد در قرن 16 میلادی به فرمان شاه عباس صفوی سکونت گزینی اجباری کردها، سمنانی ها، ترکها و خراسانی ها در این منطقه، بعنوان مرزد‎اران سرحدات شمالی برای جلوگیری ازتجاوز ترکمنها و ازبکها صورت گرفت. و اولین طایفه ای که به این منطقه کوچانده شده اند طایفه مدانلو از قوم کُرد بود و هم اکنون یکی از محله های جویبار و آبادیهای اطراف به نام این طایفه می‌باشد.باغلو ( مشهور ) به جویبار در زمان قدیم از روستاهای پراکنده تشکیل شده بود. این آبادیها تا قبل از دوره رضا شاه اهمیت چندانی نداشته و رشد آن بخصوص در زمان وی شروع شده و به مرور بر اهمیت آن افزوده گشت.جویبار قبل از رضاشاه به باغلو معرف بود، این نام به جهت غلات و پنبه فراوان بود که درمنطقه کشت می‌شد. درمورد وجه تسمیه کنونی شهر، نظرات گوناگونی وجود دارد.
جویباربه معنی کنارجوی،کناررود کوچک،جوی بزرگی که ازجویهای کوچک تشکیل شده است. وجه تسمیه این نام باموقعیت جغرافیایی آن یعنی واقع شدن در محل باتلاقی و رودخانه ای بستگی دارد. زیرا براساس شواهد و قرائن محلی درمحل کنونی خیابان امام خمینی نهری عبور می‌کرد که مردم در دو طرف این نهر خانه های خود را ساخته‌بودند. به مرور زمان نهر به دلیل عوامل جوی خشک و پرشده جای خود را به خیابان داده است.عده ای دیگر معتقدند که نام جویبار، برگرفته از آبهای زیرزمینی است. چون این شهر در گذشته دارای منابع آبهای زیرزمینی زیاد بود که در سطح منطقه جاری می‌شد و به مرور زمان جویبار مرسوم گردید.

علل پیدایش شهر در سال 1335

با وجود اینکه شهرهای مازندران نظیر ساری، بابل و آمل دارای سابقه طولانی شهری هستند شهر جویبار از قدمت زیادی برخوردار نیست.جویبار ترکیبی از محلات، یا روستاهای گوناگون مجاور هم است که از سال 1330 هجری شمسی به بعد پدید آمده است.جویبار در دوره رضا شاه قصبه ای بیش نبوده، باروی کار آمدن رضاخان، تجددگرایی با سرعت زیادی پیگیری شد وبرای اولین بار در تاریخ شهر گرایی و شهر نشینی کشور، دولت برآن می‌شود که چهره ساختمان شهر وروستا را نه بشیوه درونزا بلکه به‌شیوه برونزا یعنی براساس اندیشه وتغییر برونی دگرگون سازد.همزمان با توسعه اقتصادی، در یکی از محلات قصبه جویبار، کارخانة پنبه پاک کنی حدود سالهای 1320-1310 احداث گردید. همزمان با احداث کارخانه پنبه، عناصر جدیدی همچون ژاندارمری، پاسگاه، تلفن و... در پیرامون آن تاسیس گردید. این مکان که در آن زمان به ماشین خانه معروف بود به مرکز ثقل خرید وفروش در آمده، روز به روز بر وسعت وجمعیت آن افزوده گشت و هسته اولیه شهر را بنا نهاد.

 

 

تکوین شهر جویبار تا سال 1355

با تاسیس شهرداری در سال 1340 و همچنین اصلاحات ارضی در آن سالها، شهر جویبار با افزایش جمعیت بیشتری مواجه شد. در این دوره بدلیل افزایش جمعیت، روستاهای پیرامونی با حفظ کالبدی خود توسعه یافته رفته رفته به یکدیگر و هسته مرکزی ( باغلو ) پیوند خوردند. در این دوره باغبان محله و سراج کلا و تازه آباد به بافت قدیمی اضافه شدند و شهر بزرگتر شد ولی توسعه آن ازنظر سطح چندان قابل توجه نبوده گرداگرد شهر را زمینهای کشاورزی وباغات احاطه کرده بود وبهتر است بگوییم که در داخل محدوده قدیم وحول وحوش روستاهای فوق اصلاحاتی بعمل آمده وخرابیها ترمیم شده تقریباً مرکز شهر در این دوره همان کارخانه پنبه ( ماشین خانه ) بود که بیش از هر چیز جلب توجه می‌کرد. در این دوره رشد شهر بصورت پراکنده در داخل بافت، بخصوص در امتداد خیابانهای اصلی بود. ساختار اصلی شهر در این دوره عبارت بود از :

1.      پارک کودک در قسمت کرد محله که اکنون پاسگاه انتظامی می‌باشد.

2.      کارخانه پنبه در میدان امام فعلی

3.      پمپ بنزین

در این دوره بخش مرکزی شامل، مغازه ها، پارک کودک و میدانها و غیره بود.

تکوین شهر جویبار تا سال 1365

بدلیل وقوع انقلاب اسلامی وحمایت از مستضعفین وهمچنین بالارفتن قیمت نفت وتوسعه ساخت وسازها و افزایش مهاجرت، ساخت و سازها در داخل شهر و بورس بازی زمین تشدید گردید بطوریکه در این مرحله سطح زیادی از اراضی کشاورزی و باغات داخل بافت و اطراف شهر زیر ساختمان رفته و از طرف دیگر وقوع جنگ تحمیلی و عدم نظارت و کنترل دقیق قوانین شهرسازی، محلات روستایی بدون اصول و ضوابط بصورت لکه‌ای رشد کردند و زمینه وصل شدن روستاهای دیگر را فراهم کردند.در این دوره غیر از 7 محله قبلی یعنی، کردمحله،جوان محله، فقیه محله، باغبان محله، سراج کلا، بالامحله و تازه آباد روستای دیگری نظیر کلاگر محله به بافت شهری اضافه گردید. که در واقع مرحله دوم ادغام صورت گرفت. در این دوره عناصر شهری شامل میدانهای مختلف، خیابانها، گرمابه و جمعه بازار بود.

تکوین شهر جویبار تا سال 1379

در این برهه از زمان شهر جویبار تحت تاثیر اوضاع اقتصادی – سیاسی نظیر افتتاح بخشداری (1370) و انتقال یکسری مراکز اداری به شهر و از سوی دیگر بدلیل اقدامات عمرانی مانند خیابان کشی و آسفالت معابر و کوچه ها، لوله کشی گاز و توسعه مخابرات و... رشد چشمگیری می یابد. در پی این اقدامات اکثر فعالیتها در اطراف خیابانهای اصلی و خروجی مستقر شدند و شهر بصورت نواری گسترش و بر وسعت شهر افزوده گردید ولی در عوض تراکم پایین آمده است.
در این زمان رشد شهر بدلیل فقدان عوامل طبیعی در قسمت جنوبی و شرقی چشمگیر تر بوده است. در این سالها شهر از سمت جنوب بعلت ارتباط با شهرهای ساری و قائم شهر رشد چشمگیری پیدا می‌کند و از سمت شرق وشمال شرقی که تا آن زمان رشدش متوقف بود، رشد کرده و توسعه می یابد زیرا، در نواحی مذکور مالکین عمده کهزمینهای خود را به مساحتهای کوچک و بزرگ تقسیم نمودند ابتدا قطعه ای را برای احداث پارک و بازار روز به شهرداری واگذار کردند و با این اقدام سایر افراد تشویق و ترغیب شدند که زمینهای اطراف پارک و دورتر از آن را بخرند و بدین ترتیب باغات و مزارع خارج شهر به نواحی مسکونی تبدیل شدند.

جمع بندی

جویبار تا قبل از رضا شاه اهمیت چندانی نداشته است. در زمان وی با احداث کارخانه پنبه پاک کنی در یکی از محلات قصبه باغلو، به مرور به جمعیت آن افزوده شده و در سال 1335 تبدیل به شهر گردید. از همان آغاز (1335) شهر از 4 محلة کوچک تشکیل شده بود. تکوین شهر جویبار در دوران مختلف تاریخی دارای روند یکسان نبوده و از طرح و برنامه معینی پیروی نکرده بلکه بر اساس شبکة ارتباطی (راه ورودی و خروجی به شهرهای اطراف نقشه شماره 3) و استقرار خدمات و امکانات به سمت غرب و جنوب رشد نموده و در طی دو مرحله ادغام روستاهای پیرامونی به محدودة شهر، بافت کنونی را بوجود آورده است. بدین ترتیب امروزه بافت کنونی شهر حاصل 44 سال تلاش از آغاز تاکنون می‌باشد.