سازمان ثبت احوال کشور

شعار سال
تاریخ 1395/09/20         ساعت     گروه خبری امور بانوان

در گفت‌وگو با مهدی کاموس ؛ گفتمان رسانه دینی کودک و نوجوان با گفتمان وحیانی فاصله دارد ،مطبوعات دینی برای کودکان باید دارای چه ویژگی‌هایی باشد و چه ملاحظاتی را رعایت نماید؟ چرا گفتمان رسانه کودک و نوجوان با گفتمان الهی و وحیانی فاصله دارد؟ نویسندگان و اهالی ادبیات کودک، چه نوع ارتباطی را با کودکان […]
.

در گفت‌وگو با مهدی کاموس ؛ گفتمان رسانه دینی کودک و نوجوان با گفتمان وحیانی فاصله دارد، مطبوعات دینی برای کودکان باید دارای چه ویژگی‌هایی باشد و چه ملاحظاتی را رعایت نماید؟ چرا گفتمان رسانه کودک و نوجوان با گفتمان الهی و وحیانی فاصله دارد؟ نویسندگان و اهالی ادبیات کودک، چه نوع ارتباطی را با کودکان و آموزش و پرورش باید برقرار نمایند؟ دولت تا چه میزان و چگونه باید در این امر دخالت داشته باشد؟ شاخصه‌های مطبوعات دینی چیست؟اهداف تربیتی مطبوعات دینی کدام است؟

 
مهدی کاموس نویسنده و پژوهشگر ادبیات کودک و نوجوان، در گفت و گویی با خبرگزاری قرآنی ایران(ایکنا) مطبوعات دینی کودک و نوجوان را مورد نقد و بررسی قرار داده است. وی معتقد است وضع موجود، گفتمان رسانه کودک و نوجوان با گفتمان وحیانی فلاصله دارد و بسیاری از نشریات دینی کودک و نوجوان به مخاطبان خود این موضوع مهم را که انسان برای ورود به جامعه در کنار تجربه نیازمند بهره‌مندی از وحی است، یادآوری نمی‌کنند.

مهدی کاموس با اشاره به روند فعالیت‌های نشریات دینی کودک و نوجوان پس از انقلاب گفت: به طور کلی عمر پدیده مطبوعات دینی برای کودکان و نوجوانان را باید از دهه ۴۰ با انتشار نشریاتی چون «پیام شادی» ویژه کودکان، «نسل جوان» و «نسل نو» ویژه نوجوانان در نظر بگیریم.

وی با بیان اینکه تعداد نشریات دینی ویژه کودک و نوجوان پیش از انقلاب محدود به چند نشریه بوده است، ادامه داد: اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تحول سراسری در عرصه مطبوعات کشور پدید آمد؛ به طوری که هر نشریه‌ای تلاش می‌کرد بخش‌هایی را به بررسی موضوعات مختلف دینی و تربیت دینی اختصاص دهد.

در این میان، تعدادی از نشریات کودک مانند «کیهان بچه‌ها» نیز صبغه و سوی دینی پیدا کردند و تعدادی دیگر از مطبوعات و مجلات ویژه کودک با رویکرد دینی شروع به فعالیت کردند که از این میان می‌توان به مجلات «بچه‌های مسجد»، «سوره نوجوان»، «سلام بچه‌ها»، «سروش نوجوان»، «گنبد کبود» و «دوست» اشاره کرد.

کاموس در ادامه در پاسخ به این پرسش که آیا المان‌های ویژه روزنامه‌نگاری دینی کودک و نوجوان مشخص شده است، یادآور شد: مطبوعات دینی، رسانه‌ای است که براساس دستورات الهی، تلاش می‌کند تا مخاطب خود را برای سعادت دنیوی و اخروی آماده کند. تفاوت روزنامه‌نگاری دینی با غیر دینی، تفاوت رسانه دینی با غیر دینی است؛ به عبارت دیگر قالب و محتوا در رسانه های غیر دینی به سمت دنیا و تفکرات مادی‌گرایانه حرکت می‌کنند، اما در رسانه دینی هم محتوا و هم قالب به سمت تربیت انسان به سمت زندگی اخروی در جریان‌اند.

توحید حلقه گمشده مطبوعات دینی کودک و نوجوان است

وی در ادامه به رویکرد مطبوعات دینی در این حوزه اشاره و تصریح کرد: مطبوعات دینی کودک و نوجوان رسانه‌ای است که تلاش می‌کند تا مخاطب خود را متوجه دنیای دیگر و عوامل وحیانی کند. بسیاری از مطبوعات ما تلاش می‌کنند که مخاطب را به سمت مادی‌گرایی، درآمد بیشتر و زندگی رقابتی برای رفاه مالی و مادی بیشتر تربیت ‌کنند. این در حالی است که هدف رسانه دینی باید این باشد که مخاطب کودک خود را متوجه این امر کند که برای سعادت انسان گذشته از عقل، تجربه و علم، به وحی هم نیازمندیم.

ایشان با بیان اینکه رسانه‌ای می‌تواند به عنوان رسانه دینی کودک و نوجوان معرفی شود که تفکر وحیانی را قبول داشته باشد و آن را در سازمان خود ترویج کند، افزود: « اگر رسانه‌ای تلاش کند تا تفکر وحیانی را در همه ارکان مربوط به مطبوعات مانند خبر، هنر و ادبیات و مقالات و تحلیل‌ها در کنار دیگر آرا و اندیشه‌ها ترویج کند، آن رسانه رسانه‌ای دینی برای کودکان محسوب می‌شود».

وی فعالیت نشریات دینی کودک و نوجوان را از این منظر مورد بررسی قرار داد و یادآور شد: اما در وضع موجود، گفتمان رسانه کودک و نوجوان با گفتمان وحیانی فاصله دارند. در رسانه کودک و نوجوان این گفتمان را به صورت جاری در همه نشریات نمی‌بینیم. متأسفانه بسیاری از نشریات دینی کودک و نوجوان به مخاطبان خود این موضوع مهم را که انسان برای ورود به جامعه در کنار تجربه نیازمند بهره‌مندی از وحی است، آموزش نمی‌دهند.

نشریات دینی کودک و نوجوان نیازمند تحلیل محتوا

کاموس با بیان اینکه گفتمان وحیانی به صورت کامل در نشریات دینی کودک و نوجوان پرداخته نمی‌شود، ادامه داد: بررسی و تبیین موضوعات دینی در این نوع مطبوعات تنها به یک صفحه یا یک ستون منحصر شده است. حتی برخی از موضوعاتی که در این نشریات به آن پرداخته می‌شود، دینی نیستند؛ بلکه ما آنها را در حوزه دین به حساب می‌آوریم.

به عقیده ایشان آنچه که مسیر رسانه دینی کودک و نوجوان را از دیگر مطبوعات فعال در این حوزه مشخص و متمایز می‌کند، وجود گفتمان دینی است. گفتمانی که به اصول و ارزش‌های اعتقادی بپردازد و کودک را برای پذیرش و یادگیری اعتقادات دینی آماده کند.

وی در ادامه با بیان اینکه نشریات دینی کودک و نوجوان نیازمند تحلیل محتوا هستند، افزود: گمشده رسانه‌های دینی و ادبیات دینی ما توحید است. متأسفانه اگر بخواهیم تحلیل محتوا کنیم، متوجه می‌شویم که زبان به کار گرفته شده در این مطبوعات متناسب با رشد تفکر دینی کودک و نوجوان پایه‌گذاری نشده است. آنچه که در بسیاری از مطالب مندرج در این نوع نشریات که در قالب ادبیات به چاپ می‌رسند، فراموش شده، موضوعات اعتقادی است. تا اعتقادات کودک درست نشود، نگرش و رفتار وی ساخته نمی‌شود. در همین راستا، رسانه دینی مخاطب خود را به سمت دنیاگرایی سوق می‌دهد که این روند با رسالت رسانه دینی در تضاد است.

بخش دیگر سخنان کاموس به تناسب مطالب و نحوه ادای آن با مراحل رشد کودک اختصاص داشت. وی با تأکید بر اهمیت این موضوع در انتقال صحیح مفاهیم دینی به کودک افزود: مهمترین ویژگی‌ای که باید در بیان مفاهیم دینی در نشریات کودک درنظر گرفته شود، رعایت تناسب محتوا با مراحل رشد تفکر دینی کودک و نوجوان است. کودک در دوره‌ای قیاسی و در دوره‌ای استقرایی می‌اندیشد و در دوره‌ای مفاهیم عینی و در دوره ای مفاهیم انتزاعی را درمی‌یابد. باید به این نکته بپردازیم که به منظور تولید مطالب برای مخاطب کودک باید چه تفاوت‌هایی را مطابق سن آنها قائل شد.

دومین موضوعی که درنظر گرفتن آن، ارتقای کیفی نشریات دینی را به همراه خواهد داشت، به کاربردن زبانی متناسب با زبان کودک و نوجوان امروز است. مطبوعات ما با کودک ۲۰۱۲ روبر و هستند، نه کودک سال ۱۳۹۱٫ کودک امروز در کنار رسانه‌های رایج و در کنار دوستان، خانواده و مدرسه با فضای بزرگتر و متنوع‌تری با عنوان فضای مجازی و ماهواره‌ها روبرو است. نکته مهم این است که باید بررسی کنیم که آیا مطبوعات دینی ما در این حوزه متناسب با شرایط و ویژگی‌های سنی و اجتماعی این کودکان حرف می‌زنند یا خیر.

ایشان تصریح کرد: متأسفانه باید گفت که بسیاری از این رسانه‌ها با زبان رسمی با کودک صحبت می‌کنند و زبان کودک معاصر را نمی‌شناسند که این امر سبب می‌شود تا مخاطبان خود را از دست بدهند. این در حالی است که مطالب مندرج در این مطبوعات باید در قالب و فرم زبان کودک و نوجوان امروز ارائه شود.

نحوه بیان مطالب دینی در مطبوعات کودکان با شرایط سنی آنها هماهنگ نبوده است

علت بروز چنین روندی عدم آشنایی کافی نویسندگان کودک و نوجوان با فضای ذهنی و دنیای کودکانه آنها است. بسیاری از این نویسندگان در پشت میز کار خود مطالبی را برای کودکان می‌نویسند.

وی با بیان اینکه نویسنده‌ای در این حوزه موفق خواهد بود که ارتباط تنگاتنگی با کودکان داشته باشد، ادامه داد: نویسنده دینی کودک و نوجوان باید از دل آموزش و پرورش و گروه‌هایی که با این قشر ارتباط بیشتری دارند، شروع به فعالیت کنند. بهترین نویسندگان دینی ما پس از انقلاب در دهه ۶۰ بودند. نویسندگانی چون مصطفی رحماندوست، سیدمهدی شجاعی، محمدرضا سرشار، محمود حکیمی و امیرحسین فردی افرادی بودند که خود در مدارس فعالیت می‌کردند و با دنیای کودکان و نوجوانان بیگانه نبودند.

ایشان با بیان اینکه بخش دیگر مطبوعات دینی کودک و نوجوان تلاش می‌کنند تا با زبان کودکانه مطالب را به مخاطب خود منتقل کنند، عملکرد این نوع نشریات را مورد بررسی قرار داد و افزود: دسته‌ای دیگر از نشریات دینی در این حوزه هستند که تلاش می‌کنند تا با زبان کودکانه مطالب خود را برای مخاطب تدوین کنند که در این زمینه بخشی از آنها موفق عمل کرده‌اند و بخشی دیگر نیز به دلیل استفاده از زبان تصنعی مورد استقبال قرار نگرفتند.

کاموس در ادامه به زبان و فرم دیگر نشریات اشاره و تصریح کرد: دسته‌ای دیگر از نشریات دینی کودک و نوجوان زبان کوچه و بازار را وارد مطالب خود می‌کنند. بسیاری از این واژگان زوردگذر و فصلی هستند، اما در ادبیات این گروه سنی راه یافته‌اند و به همین دلیل با ادبیات تصنعی برای این قشر روبرو هستیم؛ ادبیاتی که به ادبیات امروز کودکان ما نزدیک نیستند.

بسیاری از نویسندگان کودک با دنیای آنها بیگانه‌اند

وی با بیان اینکه زبان کودکان باید از طریق ارتباط با آنها کشف شود، به موضوعات دینی مطرح شده در نشریات کودک و نوجوان اشاره کرد و یادآور شد: نشریات دینی کودک و نوجوان برای اینکه بتوانند موفق در این زمینه عمل کنند و گرهی از مشکلات دینی مخاطبان خود را بگشایند، باید پرسش‌های دینی مطرح در میان این قشر را بشناسند.

گفتمانی که در این نوع مطبوعات دیده می‌شود با آنچه که باید در نشریات دینی رعایت شود، متفاوت است. در این نوع نشریات به گفتمانی که  پا در زمین داشته باشد و سر در آسمان و پلی بزند بین زندگی دنیوی معاصر با زندگی اخروی فردای کودک کمتر مواجه می‌شویم. این در حالی است که رویکرد مذکور باید پیشرو باشد؛ چراکه می‌خواهد کودک امروز را برای فردا آماده ‌کند و خود یکی از ارکان اجتماعی‌سازی کودکان امروز ما را تشکیل می‌دهد.

دولت زمینه را برای فعالیت بخش خصوصی در حوزه مطبوعات دینی کودک فراهم کند

کاموس با بیان اینکه با توجه به مشکلات و آسیب‌های موجود در حوزه مطبوعات دینی کودک و نوجوان، نیازمند اصلاحات جدی هستیم، در خصوص نقش سازمان‌های خصوصی در ارتقای کیفی این نوع نشریات تصریح کرد: به طور کلی دین مسئله فراگیر است و ملت و دولت باید به عنوان اولویت درجه یک به این مسئله و ارتباط آن با رسانه توجه کنند. ارگان‌ها و نهادهای دولتی به این دلیل که می‌توانند به راحتی به اطلاعات دسترسی داشته باشند و بودجه مورد نیاز خود را می‌توانند تأمین کنند، گزینه مناسبی برای فعالیت در این حوزه هستند.

بسیاری از نشریات دینی کودک و نوجوان از سوی مراکز و نهادهای دولتی به چاپ می‌رسیدند که موفق هم بودند و توانستند در برهه‌ای مخاطب را به سمت خود جذب کنند که از این موارد می‌توان به سروش نوجوان و سوره نوجوان اشاره کرد، اما موفقیت در این حوزه نیازمند فعالیت هر دو بخش خصوصی و دولتی است. دولت باید برای سازمان‌های خصوصی که می‌خواهند وارد این حوزه شوند و به صورت تخصصی فعالیت کنند، زمینه را ایجاد کند.

سایت پژواک