سه شنبه 30 دی 1399   
 
درباره شهرستان سرخس

پیشینه تاریخی شهرستان سرخس

پیشینه تاریخی

شهری قدیمی که سرحد ایران و توران بوده است و در گذشته ساریکا یا ساریگو نامیده می شده است . گروهی بر این عقیده اند که سرزمینی که امروزه سرخس بر آن واقع گردیده توسط کیکاووس به پسر گودرز اهداء گردیده و او نیز شهری در حاشیه رود تجن بنا کرده و نام خود را بر آن نهاده است . سرخس در قرن اول هجری بدست مسلمین گشوده شد و ضمیمه سرمینهای اسلامی گردید . در ضمن شرح فتوحات ابومسلم خراسانی گوید : (دو روز در سرخس ماندیم و چون کسی پیش ما نیامد نصر بسوی طوس رفت و آنها را از خبر ابومسلم آگاه ساخت و پانزده روز ماند بعد به نیشابور شد . این شهر در عهد آلب ارسلان اهمیتی عظیم یافت بطوریکه آلب ارسلان آنجا را مقر خود قرار داد .

اماکن تاریخی وباستانی

مراکز فوق عبارتند از رباط شرف، مقبره لقمان، رباط ماهی، پل خاتون ، شیرتپه، خمارتپه، تپه کندکلی ،تپه یازتپه،تپه میراحمد، تپه فیروزه،تپه وآب انبار ا...نظر،قلعه خرابه کندکلی ، خرابه های دشت مزداوند،طاق نصرت دوبرار، غار علی زلفی، قلعه خرابه شرق چاهک،قلعه خرابه اسماعیل آباد، محوطه باستانی چهل کمان،قلعه کهنه بزنگان،قلعه افراسیاب.

مکانهای باستانی شهرستان

  • مقبره لقمان بابا
  • رباط شرف
  • رباط ماهی
  • پل خاتون

تعدادی نیز تپه هاوقلعه های قدیمی متعلق به سدهای گذشته می باشد که بدلیل کشف آثار باستانی مورد توجه وحفاظت سازمان میراث فرهنگی می باشد مانند شیرتپه ،خمارتپه ، تپه کندکلی، یازتپه، تپه فیروزه، قلعه خرابه کندکلی ، غار زلفی ، طاق نصرت دوبراروغیره .

   مشخصات جغرافیایی سرخس

جغرافیای طبیعی

ناهمواری ها (کوهها ، رودخانه ها و دشت های مهم )

بزرگترین منبع آبهای سطحی در منطقه دو رودخانه کشف رود و هریرود میباشد که سرچشمه کشف رود از دامنه های هزار مسجد در شمال چناران و سرچشمه هریرود از کوههای باب در

خاک افغانستان میباشد . مهمترین رشته کوه مزدآوند میباشد معروف به کپه داغ ، انتهای این رشته کوه در قسمت شمال به کوههای خواجه و منطقه چهچهه ختم میشود و از قسمت جنوبی به پل خاتون منتهی میشود .

مراکزشهرستان های مجاور( باذکرجهات اربعه وفاصله )

ازشمال : کشور ترکمنستان با82 کیلومترجاده مرزی ازغرب : شهرستان مشهد با 185 کیلومترفاصله

ازجنوب : شهرستان تربت جام با 240 کیلومترفاصله ازشرق : کشور ترکمنستان با 75 کیلومترجاده مرزی

     
 

بخش ها

این شهرستان دارای دو بخش به نامهای مرکزی و مرزداران بوده که بخش مرکزی آن با داشتن سه دهستان به نامهای سرخس ، تجن و خانگیران دارای 34 روستا میباشد که 32 روستای آن دارای شورای اسلامی و دهیاری می باشند . بخش مرزداران نیز دارای سه دهستان بنامهای مرزداران ، کل بی بی و پل خاتون می باشد . این بخش دارای 38 روستا بوده که 30 روستای آن دارای شورای اسلامی و دهیاری میباشـند .

نام مرکز دهستان

مساحت دهستان
(
کیلومتر مربع)

دهستان

مساحت بخش
(
کیلومتر مربع)

نام بخش

سنگر

960

تجن

3254/4

بخش مرکزی

گنبدلی

1547/8

خانگیران

کندکلی

746/6

سرخس

پسکمر

504/4

پل خاتون

2192/8

بخش مرزداران

بزنگان

548/4

گل بی بی

مزداوند

1140

مرزداران

وجوه تسمیه

بعضی واژه های بکار رفته بلحاظ حاکمیت طولانی ترکمنها بر این مناطق ریشه ترکمنی دارند مانند: کندکلی ،گنبدلی، شورلق وبعضی واژه ها ریشه زرتشتی دارند مانند : مزداوند وبزنگان وجه تسمیه بعضی دیگر بلحاظ موقعیت جغرافیایی ومحلی است مانند : خانگیران ، پل خاتون ، تجن وکل بی بی .

وجه تسمیه خانگیران آن است که عده از از خانهای محلی با اطلاع واجازه حکومت مرکزی در آن محل بطور پراکنده زندگی میکرده اند که وظیفه این خان ها نگهداری از سرحدات بوده وبه همین دلیل غالباً آن را سرحددار نیز میگفتند .

وجه تسمیه پل خاتون بلحاظ پلی است که بهمین نام برروی رودخانه مرزی ایران وترکمنستان قرار دارد .

وجه تسمیه کل بی بی : در کیلومتر 70 جاده سرخس – مشهد در یک جاده فرعی که به دهستان بزنگان میرود و15 کیلومتر از جاده اصلی فاصله دارد دریاچه ای وجود دارد که به زبان محلی آن را کل مینامند . درکنار دریاچه مقبره ساده ای وجود دارد که به اعتقاد عده ای ( سیده ای ) بنام بی بی درآن مدفون است.